Een HTML-sitemap is meer dan een lijst met links onderaan een pagina. Het is een structureel onderdeel dat de volledige hiërarchie van een website zichtbaar maakt. Als de sitemap goed wordt bijgehouden, is het de betrouwbaarste snelkoppeling naar content, zonder dat je het hoofdmenu of de zoekbalk hoeft te gebruiken.
RGAA-criterium 12.1 en de sitemap: een toegankelijkheidseis, geen extraatje voor het gebruiksgemak
De richtlijn RGAA 4.1.2 schrijft in criterium 12.1 voor dat een website ten minste twee verschillende navigatiesystemen aanbiedt uit drie opties: een navigatiemenu, een sitemap en een zoekfunctie. De sitemap is dus geen handige extra, maar een van de mechanismen die de norm voorschrijft om toegang tot content te garanderen.
De richtlijn controleert drie specifieke punten op deze pagina. De links moeten werken, de linkteksten moeten overeenkomen met de pagina’s waarnaar ze verwijzen en de getoonde hiërarchie moet de algemene structuur van de website weerspiegelen. Een verouderde sitemap vol kapotte links of met linkteksten die niet meer overeenkomen met de daadwerkelijke paginatitels, voldoet niet aan het criterium.
Het W3C vult deze eis aan met de aanbeveling om de navigatieopties op alle pagina’s consistent te houden en de sitemap te combineren met broodkruimelnavigatie en duidelijke koppen. Een losse HTML-sitemap zonder deze aanvullende wegwijzers is nuttig, maar voorziet niet in alle navigatiebehoeften.
Een voorbeeld van een sitemap met thematische categorieën op een website met uiteenlopende content is de sitemap van Animal Time. Die laat goed zien hoe rubrieken en subrubrieken overzichtelijk in een hiërarchie kunnen worden gegroepeerd.
HTML-sitemap en XML-sitemap: twee bestanden voor twee doelgroepen
De verwarring tussen deze twee formaten blijft bestaan, ook bij technische professionals. De XML-sitemap is een bestand voor zoekmachinecrawlers (Googlebot, Bingbot). Het bevat URL’s met metadata, zoals de datum van de laatste wijziging, de updatefrequentie en de relatieve prioriteit. Bezoekers hebben er niets aan om dit bestand te openen: het wordt weergegeven als ruwe code, zonder opmaak of klikbare links.
De HTML-sitemap is daarentegen een gewone webpagina voor bezoekers. De links zijn ingedeeld in secties en vaak hiërarchisch geordend met geneste lijsten. Dit is de pagina die we aanraden te raadplegen wanneer je via het hoofdmenu niet de content kunt vinden die je zoekt.
Een website kan prima een werkende XML-sitemap voor Google hebben, zonder bezoekers een HTML-sitemap aan te bieden. Het omgekeerde komt ook voor. Beide dienen een ander doel en de een vervangt de ander nooit.
Wanneer de sitemap beter werkt dan het menu en de interne zoekfunctie
Het hoofdmenu van een website gaat zelden dieper dan twee niveaus. Op een website met honderden pagina’s staat het merendeel van de content nooit in het menu. De zoekbalk vereist bovendien dat bezoekers een relevante zoekterm kennen. Dat is niet altijd het geval wanneer ze zonder specifiek doel rondkijken.
De sitemap komt vooral van pas in drie concrete situaties:
- Verkennend zoeken: je wilt ontdekken welke onderwerpen een website behandelt, zonder een specifieke zoekopdracht in te voeren. Je bladert door de categorieën en ontdekt pagina’s waarvan je het bestaan niet kende.
- Navigeren met het toetsenbord of een schermlezer: de sitemap biedt een lineaire lijst met links die eenvoudiger te doorlopen is dan een uitklapmenu met interactieve subniveaus.
- Kapotte links opsporen: als de sitemap 404-fouten bevat, zie je meteen welke pagina’s zijn verwijderd of verplaatst. In het menu blijft dat vaak verborgen.
De sitemap op elke website vinden en gebruiken
De sitemap staat meestal in de footer, onder een link met een naam als ‘Sitemap’, ‘Siteoverzicht’ of ‘Alle pagina’s’. Op sommige websites staat de link ook op de pagina’s over toegankelijkheid of in de juridische informatie.
Als er geen link zichtbaar is, werkt het in de meeste gevallen om /plan-du-site of /sitemap achter de domeinnaam te zetten. Als een HTML-sitemap helemaal ontbreekt, wijst dat er vaak op dat de website niet op toegankelijkheid is gecontroleerd.
Eenmaal op de pagina kun je direct aan de slag. De links zijn gegroepeerd per rubriek, soms met ingesprongen sublijsten. Elke link verwijst naar de bijbehorende pagina. Anders dan een interne zoekfunctie filtert de sitemap niets: hij toont alles. Zo ontdek je complete secties die je als vaste bezoeker misschien nog nooit hebt bekeken.
Een betrouwbare sitemap onderhouden: controlepunten
Een sitemap die niet wordt bijgewerkt, verliest zijn waarde. Elke pagina die wordt aangemaakt, hernoemd of verwijderd, moet ook in de HTML-sitemap worden aangepast. Op gangbare CMS’en (WordPress, Joomla, Drupal) genereren plugins deze pagina automatisch op basis van de sitestructuur. Automatische generatie neemt de noodzaak van regelmatige controles niet weg.
Controleer het volgende:
- Geen enkele link verwijst naar een 404-pagina of een reeks doorverwijzingen. Met een periodieke crawl van de sitemap spoor je deze problemen op.
- De linkteksten komen overeen met de daadwerkelijke titels van de doelpagina’s. Een verschil tussen de tekst in de sitemap en de H1-kop van de pagina zorgt voor verwarring bij bezoekers en is in strijd met de RGAA.
- De getoonde hiërarchie weerspiegelt de daadwerkelijke structuur van de website. Als categorieën zijn samengevoegd of opgesplitst, moet de sitemap daarop worden aangepast.
- De sitemap zelf is vanaf alle pagina’s van de website bereikbaar, via de footer of een vaste link.
Een goed bijgehouden sitemap blijft een van de meest stabiele navigatiehulpmiddelen op een website. Hij is niet afhankelijk van een zoekalgoritme of een complexe JavaScript-interface. De sitemap biedt een volledig, overzichtelijk en doorzoekbaar beeld dat grafische restylingen doorstaat, zolang de sitestructuur consistent blijft.
